كوته نبشتها: Abbreviations

شکل کوتاه شده یک کلمه یا عبارت مکتوب است که برای اختصار بجای تمام کلمه یا عبارت به کار می رود و معمولاً با حذف حروفی از مجموع حروف کلمه یا عبارت مورد نظر بدست می آید. مثلاً ص. ع. بجای صفحه عنوان.

ساییدگی: Abrasion

در صورتی كه یك سر نوار به سختی به دور حلقه پیچیده شود، در سطح نوار ساییدگی ایجاد می شود. ساییدگی یعنی خراشهای نازكی در سطح یا پشت نوار كه موجب ریختگی و خنثی شدن خاصیت آهنربایی ذرات آهن می گردد بنابراین در هنگام ضبط یا پخش، دستگاه ضبط یا پخش نباید به زور نوار را به گردش درآورد و سرعت حركت نوار نباید بیشتر یا كمتر از حد استاندارد باشد.

ساییدگی: Abrasion

اگر با كشیدن یك سر فیلم (نوار صدا یا تصویر) بخواهیم آن را به زور به دور حلقه محكم كنیم، در سطح آن ایجاد ساییدگی می شود. ساییدگی عبارت است از خراشهای نازكی كه در امولسیون یا پشت فیلم بوجود آمده است.

چكیده: Abstract

چکیده خلاصه ای است از یک نوشته که شامل فشرده تمام مطالب مهم یا فشرده قسمت های ویژه یا فهرستی از محتوای آن نوشته باشد. گاهی شامل فهرست اصطلاحات و کلید واژه های متن است.

چكیده نامه: Abstract journal

پیایندی است چاپی یا تکثیر شده، حاوی چکیده های مطالب کتاب، مقالات پیایندها، جزوه ها و غیره. چکیده نامه ممکن است به صورت ماهانه، هفتگی و یا روزانه توسط کتابخانه های اختصاصی منتشر شده و برای مشتریان ارسال گردد. اکثر این چکیده نامه ها اختصاص به موضوعهای خاص دارند مانند چکیده مقاله های مجله های ایران در زمینه علوم اجتماعی.

چكیده نویسی: Abstracting

عمل تهیه خلاصه کوتاه از یک کتاب، جزوه یا مقاله که شامل نکات اساسی آن باشد.

بخش چكیده نویسی: Abstracting Services

بخش یا مركزی كه مسئول تهیه چكیده در زمینه های خاص و قرار دادن آنها در اختیار مشتركین و متقاضیان است.

چكیده نویس: Abstractor

فردی است که به صورت تمام وقت یا پاره وقت برای کتابخانه ها و مراکز اسناد و مدارک و دیگر سازمانها کار چکیده نویسی را انجام می دهد. این افراد معمولاً کتابداران متخصص و یا متخصصان موضوعی هستند که در این زمینه آموزش دیده اند.

دستیابی: Access

در بازیابی اطلاعات : 1- شیوه و روش پیدا کردن یک سند. 2- اجازه و فرصت استفاده از یک سند. 3- شیوه استفاده از وسایل ذخیره اطلاعات مثل نمایه، کتابشناسی، فهرست و کامپیوتر.

دستیابی (آرشیو): Access (archives)

در دسترس عموم قرار دادن آرشیو دولتی. منظور اسناد و مدارکی است که طبق مقررات تا چندین سال بصورت محرمانه نگهداری می شود. برخی مجموعه های موروثی و هدایای خاص که به آرشیوها و کتابخانه های واسپاری تحویل می شود نیز ممکن است شامل این مقررات شود. چنین اسنادی را مادامی که موعد محرمانه بودن آنها سرنیامده اصطلاحا "بسته" و پس از آن "باز" می گویند.

ثبت كردن: Accession (verb)

ثبت كتابها و سایر مواد كتابخانه ای كه به كتابخانه افزوده می شود به ترتیب وصول آنها و اختصاص شماره ترتیب به هر یك كه بدان شماره ثبت گویند.

ثبت كردن: Accession (verb)

پس از سفارش و دریافت مواد دیداری و شنیداری، اطلاعات مربوط به آنها مانند عنوان، اسامی پدیدآورندگان، سازمان تولید کننده، سال تولید، مشخصات ظاهری آن و ... در دفتر ثبت درج می شود.

دفتر ثبت: Accession book

دفتری است برای ثبت انواع مواد دیداری و شنیداری که در دو نوع فارسی و لاتین طراحی می شود. با توجه به جدید بودن حضور این مواد در کتابخانه ها و مراکز مواد دیداری و شنیداری معمولاً دفاتر ثبت استاندارد در بازار وجود ندارد و با توجه به نیازهای مراکز دفاتر ثبت مجزا طراحی و چاپ می شود. اطلاعات ثبت مواد شامل شماره ثبت و تاریخ، عنوان، نام پدیدآورندگان، سازمان تولید کننده، تاریخ تولید و مشخصات ظاهری هر ماده می باشد.

دفتر ثبت: Accession book

دفتری است كه كتاب های خریداری شده یا اهدایی كتابخانه در آن ثبت می شود. به هر كتاب شماره ای اختصاص می یابد كه شماره ثبت نامیده می شود. دفتر ثبت تعداد كتاب های ثبت شده یا تعداد مجموعه كتابخانه را در هر زمان نشان می دهد.

تاریخ ثبت: Accession date

تاریخی است كه كتاب [یا دیگر منابع] در دفتر مخصوص كتابخانه [یا آرشیو] به ثبت می رسد.

شماره ثبت: Accession number

شماره ترتیبی است كه بر حسب رسید كتاب به كتابخانه و ثبت در دفتر ثبت به كتاب داده می شود.

نظم ثبتی: Accession order

تنظیم كتابها در رفها بر مبنای شماره ثبت ؛ تنظیم شماره ای و تاریخی در برابر نظم رده ای یا موضوعی.

فیلم استاتی: Acetate film

فیلم نسوز از جنس استات سلولز یا تری استات سلولز.

فراهم آوری: Acquisition work

انتخاب، سفارش و دریافت منابع کتابخانه ای از راه خرید، اهدا یا مبادله، کنترل پیایندها و صحافی آنها را فراهم آوری می نامند.

بخش فراهم آوری: Acquistion department

واحد اداری مسئول انتخاب و تهیه كتاب، پیایندها و دیگر مواد كتابخانه از طریق خرید، مبادله، هدیه و نگاهداری پیشینه لازم از این مواد.

شناسه افزوده: Added entry

در فهرستنویسی، هر شناسه ای غیر از سرشناسه را شناسه افزوده می نامند. معمولاً برای ویرایشگر، مترجم، عنوان، موضوع و عنوان فروست، شناسه افزوده وجود دارد.

تازه های كتابخانه: Additions, List of

فهرست کتابهای جدیدی که به مجموعه اضافه شده اند. ممکن است الفبایی، موضوعی و یا بر مبنای شماره ثبت مرتب شده باشد.

كارگزار: Agent

فرد یا سازمان یا عمده فروشی كه كتاب، پیایندها و دیگر مواد كتابخانه را بر اساس درخواست تامین می نماید. عمده فروشها معمولاً نسخ زیادی از كتابهای ناشران مختلف را نگهداری می كنند و به خرده فروشها و كتابخانه ها می فروشند.

نمایه الفبایی: Alphabetical index

نمایه ای كه واژه ها در آن بر حسب حروف الفبا تنظیم شده باشند.

فهرست رده ای الفبایی: Alphabetico - Classed catalogue

فهرستی است با شناسه های موضوعی کلی که به ترتیب الفبا تنظیم گردیده و سپس به موضوعهای فرعی تر باز هم به ترتیب حروف الفبا بخش شده باشد. مثل : آموزش- آموزش : آمار- آموزش : ابتدایی - آموزش : ابتدایی : آمار.

فهرست الفبایی مستقیم: Alphabetico-direct catalogue

فهرستی که با استفاده از سرعنوان «مستقیم» مبتنی بر شکل طبیعی زبان به صورت الفبایی مرتب شده باشد. مانند «فهرست موضوعی» نه «موضوعی، فهرست» به زبانی دیگر فهرستی که در آن شناسه ها به ترتیب الفبایی بر مبنای زبان طبیعی تنظیم شده باشد.

الفبایی كردن: Alphabetization

به ترتیب الفبا تنظیم كردن. آرایش الفبایی شناسه ها.

الفبایی حرف به حرف: Alphabetization Letter by Letter

ترتیب الفبایی بر مبنای حروف بدون توجه به تقسیمات آنها در كلمات.

عنوان برابر: Alternative title

وقتی عنوان از دو قسمت تشکیل شود که قسمت دوم به وسیله کلماتی مثل «یا» و نظایر آن به قسمت اول متصل شود، قسمت دوم را «عنوان برابر» می نامند. معمولاً قسمت دوم خود می تواند عنوانی مستقل باشد مثل : «زندگی من، یا، تاریخ سیاسی و اداری دوره قاجار» عنوان برابر طبق استاندارد بین المللی کتابنامه نویسی با ویرگول از عنوان اصلی جدا می شود، یعنی کلمه «یا» بین دو ویرگول قرار می گیرد.

دستگاه آمپلی فایر: Amplifier

دامن افزا ؛ فزونساز ؛ تقویت کننده (مهندسی). وسیله ای که قابلیت افزایش مقدار یا سطح قدرت یک کمیت فیزیکی نظیر جریان برق یا نیروی مکانیکی هیدرولیکی که با زمان تغییر می کند، را دارد بدون آنکه شکل موجی این کمیت را تغییر دهد.

فهرستنویسی تحلیلی: Analytical Cataloguing

آن قسمت از فهرستنویسی که متفاوت از فهرستنویسی توصیفی است و در آن تمام شناسه های موضوعی و سایر شناسه های افزوده شامل پدید آورندگان همکار، مترجمان، ناشران، عنوان و غیره داده می شود و در واقع فهرستنویس اجزای مختلف کتاب را که باعث شناخت آن می شود مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد و همه را در پی نما به تفکیک ذکر می کند.

آنونس: Annoucement

قطعه برنامه كوتاهی كه با استفاده از تصاویر هر برنامه، با كلام و بدون كلام، بطور كاملا موجز و مختصر و با هدف تبلیغاتی، برنامه را معرفی كند.

برگه های روزنه دار: Aperture card

برگه هایی که دارای چند شکاف یا سوراخ است و درون هر یک از آنها قطعه ای از میکروفیلم حاوی اطلاعات قرار می گیرد. تعداد سوراخ های هر برگه با مقدار فضای لازم برای شناسایی سند ذخیره شده متناسب است. میکروفیلم معمولاً مستقیم بر روی برگه نصب می شود و یا می توان آن را در داخل جلدی نازک قرار داد که خود روی برگه نصب می شود. ابعاد برگه روزنه دار 8/2×18/7 سانتی متر است.

پی افزود: Appendix

موادی كه ضمیمه متن یك كتاب می شود لكن برای تكمیل كتاب ضروری نیست. مانند : كتابنامه، جداول آماری و مطالب توضیحی.

برگ درخواست عضویت: Application card

برگه چاپی است كه افراد برای عضو شدن در كتابخانه [یا آرشیو] پر می كنند. در این برگ از متقاضی خواسته می شود مشخصات و نشانی خود را نوشته و الزام به رعایت مقررات كتابخانه [یا آرشیو] را با امضایی كه زیر این برگ می گذارد، تعهد نماید.

كارآموز: Apprentice

كسی كه بدون داشتن سابقه آموزش كتابداری، برای فرا گرفتن كارهای جاری كتابخانه، بدون دریافت مزد در كتابخانه كار می كند و ضمن كار عملی آموزش نیز می بیند.

دوام آرشیوی: Archival Permanance

میزانی که یک سند یا دبیزه ویژگیهای اساسی خود را حفظ می کند.

ثبات آرشیوی: Archival Permanence

میزانی كه مدارك، ویژگیهای اصلی خود را حفظ می كنند.

آرشیو: Archive

آرشیو محل گردآوری، سازماندهی و حفظ و نگهداری برنامه ها و اسناد و مدارکی است که توسط واحدهای تولید سازمان و یا شرکتهای خارج از سازمان فراهم می شود. فدراسیون بین المللی آرشیوهای رادیو - تلویزیون (با نام اختصاری فیات) آرشیو را محل نگهداری مواد چاپی و غیر چاپی می داند که به صورت سیستماتیک و یا لااقل نیمه سیستماتیک مرتب و منظم شده باشند. مواد چاپی و غیر چاپی شامل کتاب، ادواری ها، روزنامه ها، عکس، نقشه، پوستر، اسلاید، فیلم، ویدئو، نوار صدا، صفحه، دیسک فشرده و امثال آنهاست.

بایگان: Archive Officer

فردی است که وظیفه ثبت، ضبط و نگهداری نامه ها، مکاتبات، گزارشها و هر نوع سند و مدرک را به عهده دارد.

اصول آرشیو: Archive principles*

با توجه به ماهیت اسناد آرشیوی، اصولی را بر آرشیو حاكم دانسته اند كه مهم ترین آنها به قرار زیر است : اصل منشاء یا خاستگاه، كه به عنوان نخستین اصل همگانی آرشیو تلقی می شود و به این معناست كه اسناد یك سازمان معین چون به یك كل مرتبط تعلق دارند نباید با اسناد سازمان دیگر در هم آمیخته شوند.

آرشیویست - كتابدار: Archivist - Librarian

فردی است که توانایی مجموعه سازی، انجام خدمات فنی و اداره کتابخانه ها و آرشیوهای سازمان، مطابق با اصول استانداردهای علمی تعیین شده در اداره کل آرشیوها و کتابخانه های صدا و سیما را داشته باشد و بتواند در سطوح مختلف داخلی و بین المللی خدمات مرجع ارائه دهد.

مقاله: Article

نوشته ای كه در روزنامه یا پیایندهای دیگر نوشته می شود و به خودی خود كامل است.

زبان مصنوعی: Artificial Language

زبانی كه برای مقاصد اطلاعاتی، اصول و قواعد آن از پیش وضع شده باشد. این اصطلاح در مقابل زبان طبیعی یعنی زبانی كه بدان تكلم می كنیم و با آن می نویسیم به كار می رود.

دستگاه ضبط صوت حلقه ای: ATR : Audio Tape Recorder

دستگاه ضبط صدا بصورت نوار Reel است كه دارای قابلیتهای مختلف از جمله اكو دادن، تند یا كندتر شدن نوار و برگردان خودكار می باشد.

دیداری و شنیداری: Audio - visual

آنچه هم دیده و هم شنیده می شود. مثل نوارهای ویدئویی که هم گفتار دارد و هم تصویر.

اسلاید گویا: Audio Slide

اسلایدی با قاب مغناطیسی كه صدا روی آن ضبط شده است، یا قابی كه روی آن نوار كوتاه صدا وجود داشته باشد. اغلب اسلاید صدادار نیز نامیده می شود.

منابع دیداری - شنیداری: Audio Visual material

موادی كه به جهت استفاده از اشكال دیداری - شنیداری برای انتقال معنا، به طور كامل وابسته به چاپ نیست. بیشتر منابع دیداری - شنیداری، نه همه آنها، برای استفاده به نوعی به تجهیزات نمایش نیاز دارند.

مواد دیداری و شنیداری: Audio-Visual materials

وسایل کمکی برای آموزش از راه گوش و چشم مانند صفحه گرامافون، اسلاید، فیلم سینمایی و غیره که غالباً برای استفاده از آنها اسباب و لوازم خاصی مورد نیاز است.

كاست صدا: Audiocassette

در كاست ضبط صوت، نوار به طور ثابت به قرقره ها متصل شده است و وقتی نوار به انتها می رسد قرقره ها از چرخش باز می ایستند و برای استفاده از طرف دیگر نوار باید كاست را از دستگاه خارج كرد و آن را برگرداند و مجددا داخل دستگاه گذاشت. اكنون در ضبط های جدید دو لبه وجود دارد كه دیگر نیازی به درآوردن و برگرداندن نوار نیست. پهنای نوارهای کاست استاندارد 1/8 اینچ و اندازه آن 6/5×10 سانتی متر است و با زمانهای متفاوت 10، 20، 30، 40، 60، 90، 120 دقیقه وجود دارند.

نوار صدا: Audiotape ~ Magnetic tape

نواری پلاستیکی از جنس دی استات پلی استر یا P.V.C. که با ماده مغناطیسی مثل اکسید آهن یا کروم پوشانده شده است. ابعاد نوارهای مغناطیسی صدا عبارتند از : نوار صدا با پهنای 1/4 اینچ، نوار صدا با پهنای 1/2 اینچ و نوار صدا با پهنای 2 اینچ. رایج ترین نوارهای صدا 600 پا، 1200 پا و 2400 پا (پا واحد طول) است.

ضبط صوت: Audio_tape recorder phonotape

دستگاهی الكتریكی است كه به وسیله آن صداها را روی نواری مخصوص، ضبط می كنند.

وسایل دیداری و شنیداری: Audio_Visual aids

ابزار و تجهیزاتی كه برای استفاده از مواد دیداری و شنیداری مورد استفاده قرار می گیرد. مانند : صفحه گرامافون، نوار و غیره

رسانه های دیداری - شنیداری: Audio_Visual media

در این طبقه از رسانه ها از دو حس بینایی و شنوایی برای انتقال استفاده می شود.برخی از رسانه های این طبقه همان رسانه های دیداری شفاف هستند که با صدا همراه شده اند و برخی نیز رسانه های مستقل و جدیدی هستند. این طبقه به دو گروه تقسیم می شوند:1- رسانه های دیداری - شنیداری ساکن 2- رسانه های دیداری - شنیداری متحرک

رسانه های دیداری - شنیداری: Audio_Visual media

بخشی از رسانه های گروهی كه همزمان قابل دیدن و شنیدن است.

پدیدآور: Author

نویسنده یك اثر به طوری كه از مترجم، ویرایشگر و نظایر آن متمایز باشد.

برگه پدیدآور: Author card

فهرستبرگه ای است كه شناسه آن نام پدیدآور باشد.

فهرست پدیدآور: Author Catalogue

فهرست الفبایی شناسه های مولف و شناسه های افزوده مولف نظیر ویرایشگر، مترجم و جز آن.

شناسه پدیدآور: Author entry

شناسه ای كه پدیدآور یك اثر را می نمایاند. شناسه ای از یك اثر در فهرست تحت نام نویسنده آن اثر خواه این شناسه اصلی باشد یا یك شناسه افزوده. شناسه پدیدآور ممكن است شامل نام شخص، تنالگان یا هر نام دیگری باشد كه جانشین نام نویسنده شده است مثلاً حروف آغازین نام یا نام مستعار.

نمایه پدیدآوران: Author index

نمایه ای از نام نویسندگان (پدیدآوران)

نشانه مولف: Author mark

تركیبی است از حرف و رقم كه برای تنظیم الفبایی كتابها بر حسب سرشناسه در یك شماره واحد رده بندی به كار می رود. این شماره معمولاً شامل شماره پدیدآور (كه بعد از حرف اول نام و نام خانوادگی نویسنده گذاشته می شود) و نشانه اثر می باشد.

پدیدآور ناشر: Author-Publisher

پدیدآوری كه خود ناشر اثرش است.

نمایه سازی كامپیوتری: Automatic indexing

انتخاب واژه های كلیدی یك اثر بوسیله روش های ماشینی به منظور گسترش شناسه های نمایه.