دت: DAT : Digital Audio Tape

دستگاهی است كه صدای دیجیتال را روی نوار كاست ضبط یا از آن پخش می كند.

داده: Data

واژه ای کلی برای اطلاعات. داده ها متضمن عناصر اطلاعاتی به صورت حرف، عدد یا ترکیبی از هر دو هستند که می توانند به وسیله کامپیوتر پردازش یافته یا به وجود آیند. گاه داده ها فقط به شکل عدد ارائه می شوند ولی اطلاعات تا این حد محدود نیستند. تفاوت بین داده ها و اطلاعات این است که داده به خودی خود قابل استفاده نیست و پس از پردازش به صورت اطلاع (Information) در می آید.

پایگاه اطلاعاتی: Data base

اطلاعاتی كه روی یك فایل كامپیوتری ذخیره شده است و از راه دور یا نزدیك به وسیله پایانه ها و ارتباطهای الكترونیكی قابل دسترسی است. پایگاه اطلاعاتی می تواند حتی به صورت چاپی باشد. پایگاه اطلاعاتی معمولاً یك موضوع خاص یا گروهی از موضوعهای وابسته را دربرمی گیرد. معمولاً برای دستیابی به آن به خصوص اگر توسط سازمانهای تجارتی و خصوصی تهیه شده باشد مبلغی پرداخت می شود. برای دستیابی به گروهی از پایگاههای اطلاعاتی معمولاً از زبان و برنامه معینی استفاده می شود. مثل DIALOG .

سایت كامپیوتری اشاعه اطلاعات: Data extension's computerized site*

به منظور دسترسی بالا به اطلاعات و سهولت و سرعت در امر بازیابی لازم است كلیه بانكهای اطلاعاتی مجموعه های آرشیو و نیز سایت منابع اطلاعاتی بصورت یك سیستم مدیریت بانك اطلاعات در یك مركز مشخص قابل ارزیابی و دسترسی باشند.

سررسید: Date due

آخرین روزی كه كتاب امانت گرفته شده از یك كتابخانه باید به كتابخانه مزبور مسترد گردد تا جریمه دیركرد به آن تعلق نگیرد. به آن «تاریخ برگشت» هم گفته می شود.

بایگانی مرده: Dead file

در كارهای فراهم آوری، بایگانی های مختلفی كه شامل موارد زیر باشد : 1- برگه های كتابهای دریافت شده و فهرستنویسی شده. 2- برگه های كتابهایی كه تهیه آنها چه از طریق اهدا و یا خرید غیرممكن بوده است. 3- بایگانی برگه های پیایندها كه تكمیل و پر شده باشد.

كتابشناسی توصیفی: Descriptive bibliography

کتابشناسی گزارمانی است که در آن علاوه بر مشخصات اصلی کتاب وصف نسخه از لحاظ نوع کاغذ، جلد، چاپ، تصاویر و دیگر جنبه های مادی آن ذکر می شود و در مورد کتب معمولی چاپی موضوع و محتوای کتاب را نیز بطور خلاصه وصف و معرفی می کند.

فهرستنویسی توصیفی: Descriptive Cataloguing

مرحله ای از فرایند فهرستنویسی که به تشخیص و توصیف کتاب می پردازد ولی به موضوع و شناسه های موضوعی آن نمی پردازد. معمولاً فهرست توصیفی شامل سرشناسه نام کتاب، ویرایش، محل نشر، ناشر، تاریخ نشر، تعداد صفحات و سایر یادداشتهایی است که باعث شناسایی کتاب می شود. در یک فهرستبرگه به قسمت قبل از پی نما فهرست توصیفی می گویند.

رده بندی دهدهی دیویی: Dewey Decimal Classification (D. D. C.)

طرح رده بندی موضوعی است كه بر اساس رده بندی دانش بشری به وسیله ملویل دیوئی ]برای کتابخانه ها[ ابداع شده است. در این طرح تمام دانش بشری به 9 رده از 1 تا 9 تقسیم شده و موضوعهای بسیار كلی در رده دهمی كه با سه صفر مشخص می شود قرار گرفته كه مقدم بر سایر رده ها واقع می شود. و هر رده مجدداً به ده رده فرعی و باز به ده رده فرعی تر الی آخر تقسیم می شود. این ارقام همه اعشاری است. منتهی تنها بعد از سه رقم اول علامت اعشاری گذاشته می شود تا خواندن اعداد آسان تر شود. این تقسیمات تا آنجا كه گسترش دانش بشری در زمینه مربوط به هر رده ایجاب نماید ادامه می یابد.

چاپ اوزالید: Diazotype

شیوه ای از چاپ برای ارائه نمونه قبل از چاپ به صاحب کار است تا بر مبنای آن اجازه چاپ نهایی صادر شود. این نمونه معمولاً با حروف آبی روی سفید (پوزیتیو)، یا سفید روی زمینه آبی (نگاتیو) و رنگ های دیگر است. در چاپ نقشه ساختمانی نیز از اوزالید استفاده می کنند. در چنین مواردی منظور از اوزالید همان نقشه های ساختمانی است.

واژه نامه: Dictionary

کتابی که معانی لغت یک زبان در آن توضیح داده شده است. واژه ها به صورت الفبایی مرتب شده اند و معمولاً املا، تلفظ و معنای هر کلمه داده شده است. فرهنگ لغات در یک رشته خاص معمولاً علاوه بر معانی، تعریف علمی واژه را هم به دست می دهد.

جای فرهنگ و اطلس: Dictionary Stand

قفسه ای است با رویه شیب دار. فرهنگ لغت و یا اطلس را روی سطح شیب دار میز بصورت باز و قابل استفاده می گذارند. سطح شیب دار به ابعاد 40×60 سانتی متر است كه روی قفسه ای به بلندی تقریبی 110 سانتی متر تعبیه گردیده است. طبقات زیر كه معمولاً بیش از دو طبقه نیست برای جایگزینی فرهنگ های بزرگ و اطلس اختصاص می یابد.

تلخیص: Digest

خلاصه منظم شده، با قاعده ای خاص یا خلاصه ای از نوشته های ادبی، قانونی، علمی تاریخی و غیره.

آرشیو دیجیتال: Digital Archive

به مجموعه سامان یافته ای از مواد و منابع اطلاعاتی (دیداری، شنیداری، نوشتاری) كه نگاهداری و بازیابی آنها بر روی رسانه های الكترونیكی رایانه ای و بازیافت دیجیتال انجام می پذیرد، آرشیو دیجیتال گفته می شود.

دستگاه دیجیتال افكت تصویر: Digital Video Effect

این دستگاه مانند یك سوئیچر عمل می كند كه علاوه بر قابلیت سوئیچ كردن، قادر به ایجاد افكت بر روی برنامه در مرحله تدوین می باشد.

ویدیوی رقمی میانكنشی: Digital Video Interactive DVI

این وسیله در حال حاضر در دسترس نیست، اما مطالعه درباره آن ادامه دارد و انتظار می رود بزودی تولید شود. این صفحه ها مشابه با صفحه های فشرده خواهد بود، و ضبط بر آنها با همان روش ضبط بر مواد پلاستیكی انجام خواهد شد. همان طور كه از عنوان آن برمی آید، تصاویر نخستین پدیده هایی خواهد بود كه بصورت رقمی در توالی فیلم بلند بر آن ضبط خواهد شد. حد زمانی پیشنهادی 72 دقیقه است و روی صفحه 12 سانتی متری (5 اینچ) تهیه خواهد شد. از نظر فنی، ضبط به صورت بسیار متراكم از تصاویر دیداری صورت خواهد گرفت و تعداد قطعات داده های مورد نیاز هر تصویر را تا حد امكان به سطح بسیار پایینی كاهش خواهد داد.

راهنما: Directory

صورتی از اشخاص، سازمانها و جز آن که بر طبق اصول و قواعدی معمولاً به ترتیب الفبایی یا ترتیب رده ای منظم شده باشد و اطلاعاتی درباره اشخاص یا سازمانها و غیره بدهد. مانند راهنمای تلفن یا راهنمای مجله های ایران.

صفحه: Disc

صفحه یکی از رسانه های شنیداری است که ضبط و پخش صدا روی آن به روش آنالوگ انجام می گیرد. صفحه های معمولی از جنس پلاستیک است و برای استحکام مواد دیگری به آن اضافه می کنند. ضبط صفحه معمولاً به وسیله شرکتهای تجاری انجام می گیرد. گر چه صفحه ها به رنگ سیاه و به صورت کدر تهیه می شوند ولی می توان آنها را در رنگهای مختلف و به صورت شفاف هم تهیه کرد. سرعت ضبط و قطر دایره صفحه سبب تشخیص انواع آن می شود. صدا را می توان با این سرعتها بر روی صفحه ضبط کرد : 1/3 8، 1/3 33، 2/3 16، 45 و 78 دور در دقیقه. برای پخش صفحه از گرامافون استفاده می شود. و در اندازه های 7 تا 12 اینچ مورد استفاده قرار می گیرد.

میز بازپس گیری: Discharging counter

محوطه كارمندی كه برای باطل كردن مدارك امانت كتاب می باشد.

دیسك: Disk

صفحه مغناطیسی برای ذخیره سازی كامپیوتری. به این ترتیب كه اطلاعات روی دیسك ضبط می شود و به هنگام نیاز می توان اطلاعات مزبور را توسط كامپیوتر بازخوانی كرد. دیسک ها بر چند نوع اند : دیسک نرم یا لرزان، دیسک سخت و دیسک فشرده.

دیسكدان: Disk cabin*

جنس دیسكدان از چوب یا مواد پلاستیكی (پلوپلیترین) و ضد الكتریسیته ساكن است.

زیر كتابی: Display Stand

چهارپایه یا وسیله ای كه در كتابخانه برای نمایش كتاب گذارده می شود.

اشاعه اطلاعات: Dissemination of information

به جنبه ای از خدمات اطلاع رسانی گفته می شود که به ارائه و انتقال اطلاعات، بویژه اطلاعات جدید و روزآمد می پردازد. اشاعه اطلاعات مستلزم آگاهی نسبت به علائق و نیازهای استفاده کنندگان و روزآمد نگه داشتن دانش آنان یا توزیع به موقع اطلاعات مرتبط و مناسب به منظور برآورده ساختن نیازهای متخصصان است.

پایان نامه: Dissertation, Academic

مقاله یا رساله ای که به وسیله داوطلب درجه دانشگاهی به عنوان یکی از شرایط احراز درجه مزبور ارائه می شود.

قفسه دو طرفه: Double-sided stack

قفسه كتاب دو رو. قفسه كتاب با طبقات دوطرفه.

دوبلاژ (دوبله): Dub

این اصطلاح معمولاً به برگرداندن صدای فیلم از زبان اصلی به زبان دیگر اطلاق می شود. اما صدا گذاشتن روی فیلم (در مورد فیلم هایی که صدا توام با فیلمبرداری ضبط نمی شود) را نیز دوبله می گویند.

دوپلیكیت نگاتیو: Dupe Negative

كپیه نسخه منفی (نگاتیو) فیلم كه از روی یك نسخه مثبت كشیده می شود تا در صورت صدمه رسیدن به نسخه منفی اصلی، یك نسخه منفی دیگر در دست باشد.

نسخه تكراری: Duplicate

نسخه های اضافی و مكرر در كتابخانه، خصوصاً نسخه هایی كه لازم است از طریق مبادله یا از طریق دیگر از آن رهایی یافت. نسخه تكراری به معنی اخص آن باید از نظر ویرایش، قطع و غیره عیناً نسخه دیگری باشد. ولی این معنی بر مبنای سیاست هر كتابخانه متغیر است.

بخش تكثیر و تبدیل: Duplicate and conversion part*

منابع اطلاعاتی بنا بر دلایل مختلف تكثیر یا تبدیل می شوند این قاعده در آرشیوهای دیداری - شنیداری بیش از سایر مجموعه ها صادق است.

دستگاه تكثیر: Duplicator

وسیله ای است برای تهیه نسخه های مكرر به كمك پلی كپی، فتوكپی و یا زیراكس.

دی وی دی: DVD : Digital Versatile Disk

وسیله ذخیره اطلاعات توسط اشعه لیزر و با ظرفیت گیگابایت می باشد.