شناسنامه كتاب: Identification of book

هر گاه اطلاعات روی «صفحه عنوان» به اضافه جزئیات دیگری از قبیل طراح جلد، تیراژ، قیمت، نام چاپخانه، لیتوگرافی و غیره بطور منظم در پشت صفحه عنوان بیاید، بدان شناسنامه كتاب می گویند.

مصور: ill. (illus.)

illus مخفف Illustration است. در فهرستنویسی لاتین برای کتابهایی که به نوعی دارای تصویر هستند به صورت مخفف (illus) در قسمت مشخصات ظاهری قید می شود ولی در فارسی به صورت کامل کلمه «مصور» برای کتابهای تصویردار به کار می رود. به استثنای کتابخانه ملی سایر کتابخانه ها می توانند از این کلمه به جای هر گونه تصویر اعم از عکس، چهره، نقاشی، نمودار و تصویرهای گرافیکی استفاده نمایند.

تصویر: Illustration:Picture

تصویر یا عكسی كه در كتاب یا دیگر نشریات برای روشن كردن مطلب متن چاپ می شود و شماره صفحه آن منحصر و یا دنباله شماره های صفحه های متن باشد. در فهرست نویسی لفظ «مصور» در قسمت مشخصات ظاهری می آید تا نشان دهد اثر دارای تصویر است. مصور (صفت)، مصور كردن (مصدر).

مشخصات انتشار: Imprint

این مشخصات عبارتست از محل نشر، تاریخ انتشار، نام ناشر یا چاپخانه (یا هر دو) كه معمولاً در پایین صفحه عنوان چاپ می شود. این اصطلاح در اصل تنها شامل نام، نشانی و علامت تجاری چاپ كننده اثر بوده است و بعدها نام ناشر و تاریخ انتشار را نیز دربرگرفته است. امروزه نام چاپ كننده (با نشانی یا بی نشانی او) بیشتر به طرزی نا آشكار در پشت صفحه عنوان یا در انتهای كتاب می آید.

آموزش حین خدمت: In - service training

برنامه منظم آموزش نظری و عملی كه مدیریت برای بالابردن دانش حرفه ای كارمندان در حین خدمت طرح ریزی می كند.

در دست اقدام: In Process

در فهرست نویسی و سایر امور کتابداری به موردی گفته می شود که کار شروع شده ولی تکمیل نشده. در چنین مواردی معمولاً برگه موقت در بایگانی ها گذاشته می شود و وقتی کار به انجام رسید آن برگه حذف یا تعویض می شود.

نمایه: Index

صورتی از موضوعها و واژه های مهم، اسامی و دیگر مطالب یك یا چند كتاب با ارجاع به صفحاتی كه این مطالب در آن واقع شده است.

نمایه سازی: Indexing

ثبت و ضبط محتوای اطلاعاتی مدارك با استفاده از روشهای گوناگون به منظور سازمان دادن اطلاعات به قصد سهولت بازیابی.

زبان نمایه سازی: Indexing Language

آن دسته از واژگان نمایه سازی كه در نظام خاصی از ذخیره و بازیابی مورد استفاده قرار می گیرد. «زبان» می تواند «طبیعی» یعنی زبان مدرك نمایه سازی شده باشد، یا «ساختگی» یا «كنترل» شده باشد (یعنی از نوعی تنظیم رده ای برخوردار باشد)

اطلاعات: Information

حقیقت یا مفهومی كه از طریق رسانه های اطلاعاتی ارائه می شود.

میز اطلاعات: Information desk

میزی در كتابخانه یا ساختمان دیگری با یك یا چند نفر كارمند كه وظیفه شان دادن اطلاعات است. این اطلاعات می تواند بسیار ساده باشد مثل راهنمایی به قسمتهای مختلف ساختمان یا كامل و پیچیده باشد كه معمولاً باید سریع از درون مجموعه كتابهای مرجع و منابع دیگر به دست آید و در اختیار متقاضی قرار گیرد.

پردازش اطلاعات: Information processing

تمامی عملیات انجام شده توسط كامپیوتر. این عملیات مستلزم ارزیابی ، تجزیه و تحلیل و پردازش داده ها است. به نحوی كه اطلاعات مفید تولید كند.

بازیابی اطلاعات: Information retrieval

تلاشهایی که برای یافتن یک یا چند مدرک از میان انبوه مدرک ذخیره شده انجام می شود بازیابی اطلاعات نام دارد.

بازیابی اطلاعات: Information retrieval

پیدا كردن اسناد و مدارك یا دانسته ها و اطلاعات خاص مورد نیاز كه در اسناد و مدارك كتابخانه یا مجموعه های دیگر موجود است، به وسیله بازبینی و بررسی آنها. شیوه های بازیابی دارای طیف گسترده ای است از یك نمایه یا فهرست گرفته تا انواع كارتهای منگنه شده و میكروفیلم هایی كه استفاده از آنها مستلزم دستگاههای ماشینی است. رده بندی، نمایه سازی و جستجوی ماشینی، همه از انواع نظامهای بازبینی هستند.

اطلاع رسانی: Information science

اطلاع رسانی دانشی است كه درباره كیفیت و كاربرد اطلاعات، نیروهای حاكم بر جریان اطلاعات و همه ابزارهای آماده سازی اطلاعات برای دسترسی و استفاده مطلوب تحقیق می كند. اطلاع رسانی به تولید، گردآوری، سازمان دهی، ذخیره، بازیابی، ترجمه، انتقال، تبدیل و كاربرد اطلاعات مربوط می شود. این علم درباره ارائه اطلاعات به روش طبیعی و مصنوعی كاربرد قالبها برای انتقال كامل اطلاعات شیوه های آماده سازی اطلاعات ابزارها و فنون آن مانند كامپیوتر و روش های برنامه ریزی آن به پژوهش می پردازد. هدف اطلاع رسانی بعنوان یك علم، تهیه مجموعه اطلاعاتی است كه سبب پیشرفت نهادهای گوناگون و روش هایی می شود كه برای گردآوری و انتقال دانش در نظر گرفته شده است.

اطلاع رسان: Information Scientist

شخصی که علم اطلاعات را می داند و می تواند نیازهای اطلاعاتی محققان را برآورده کند. بنابراین اطلاع رسان بیشتر به کسی گفته می شود که بتواند اطلاعات را گردآوری، پردازش و بازیابی نماید، نه کسی که به یکی از رشته های دانش بشری یا علمی خاص احاطه کامل داشته باشد.

منبع اطلاعاتی: Information source

هر نوع سند یا مدرك (مكتوب یا غیرمكتوب) كه شامل نوعی اطلاع باشد.

ذخیره اطلاعات: Information Storage

فعالیتهایی که برای تحلیل و سازماندهی مدارک و منابع صورت می گیرد ذخیره اطلاعات نام دارد.

فناوری اطلاعات (آی. تی.): Information technology (IT)

توسعه و تدوین منابع اطلاعاتی به وسیله کامپیوتر و ایجاد ارتباط از راه کانالهای الکترونیکی به نحوی که دسترسی به پایگاههای اطلاعاتی به وسیله تلفن و ارتباط تلویزیونی میسر گردد و برون دادهای کامپیوتری در قالبهای الکترونیکی قابل انتقال به گیرنده های دوردست شوند.

كارشناس اطلاعات: Infromation Specialist

كسی كه در استفاده دقیق از محتوای مدارك تبحر داشته باشد و نیز آگاهی و تخصصش در موضوع مورد بحث بحدی باشد كه بتواند با كارآیی كامل به تجزیه و تحلیل آن بپردازد.

كتابخانه های سازمانی: Institutional Libraries

كتابخانه ای كه بوسیله یك موسسه خصوصی یا عمومی اداره می شود مثل كتابخانه زندان، كتابخانه بیمارستان [یا کتابخانه های سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران].

امانت بین كتابخانه ها: Interlibrary loan

ترتیب همكاری میان كتابخانه ها كه طی آن یك كتابخانه می تواند مواد كتابخانه دیگر را به امانت بگیرد.

كارورز: Intern

كتابدار تازه آموزش دیده ای كه برای مدتی معین در كتابخانه ای زیر نظر متخصص با تجربه، آموزش یابد و كاربرد اصول نظری را در عمل فرا گیرد.

فدراسیون بین المللی انجمن ها و موسسات كتابداری (ایفلا): International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)

فدراسیون بین المللی انجمن ها و موسسات کتابداری در سال 1927 در ادینبورگ تاسیس شد. هدف این انجمن گسترش همکاری در زمینه کتابداری و کتابشناسی، بخصوص ادامه پژوهش ها و ارائه طرح ها و پیشنهادهای مربوط به روابط بین المللی کتابخانه ها، انجمن های کتابداری، کتابشناسان و سایر سازمانها و سایر تنالگانهای وابسته است. فعالیت های ایفلا از طریق جلسات شورای ایفلا و تعدادی از بخش ها و کمیته ها صورت می گیرد که همگی مسائل عملی کتابداری بین المللی مانند فهرستگانها، امانت بین المللی، مبادله، کتابخانه های ملی و بین المللی، کتابخانه های عمومی، امور مربوط به کودکان، ساختمان کتابخانه، آموزش کتابداری، نسخه برداری، کتابنامه نویسی و غیره را مورد مطالعه قرار می دهند. انجمن ها و موسسات کتابداری بین المللی و ملی از 144 کشور عضو ایفلا هستند. از سال 1963 ایفلا دارای دبیر تمام وقت شد و مقر اصلی آن در هلند تعیین گردید. ایفلا دارای چهار نشریه به نامهای Libri ؛ IFLA Journal ؛ Inspel و سالنامه IFLA است. از برنامه های مهم ایفلا کنترل جهانی کتابشناختی (UBC) و دسترسی جهانی به انتشارات (UAP) است که هدفهای هر یک در جای خود شرح داده شده است.

موسیقی بین الملل: International music*

شامل انواع موسیقی ملل مختلف مانند کلاسیک، جاز، شانسون، فولکور و ... که لازم به توضیح است منابع موسیقی بین الملل بعد از انقلاب اسلامی فقط بصورت بی کلام پخش می گردند.

شماره استاندارد بین المللی كتاب (آی. اس. بی. ان): International Standard Book Number (ISBN)

شماره ای كه قبل از چاپ به كتاب یا ویرایش جدیدی از یك كتاب داده می شود تا به واسطه آن ناشر، عنوان، ویرایش و جلد كتاب مشخص شود. شماره استاندارد بین المللی كتاب بخصوص امر شناسایی برای سفارش و خرید را آسان می كند. شماره استاندارد از ده شماره كه روی هم چهار جزء اول مشخصه زبان یا محل جغرافیایی است، جزء دوم معرف ناشر، جزء سوم شماره ترتیب كتاب در انتشارات یك ناشر خاص است و جزء چهارم عامل كنترل كننده ارقام فوق به وسیله كامپیوتر است.

شماره استاندارد بین المللی پیایندها (آی. اس. اس. ان): International Standard Serial Number (ISSN)

شماره خاص و واحدی كه به هر نشریه ادواری داده می شود تا آن را از بقیه متمایز گرداند. این شماره باید طبق قانون در روی جلد و صفحه عنوان در جای مناسبی كه به سهولت قابل رویت باشد چاپ شود. بیشترین كاربرد آن در شناسایی هر مجله برای سفارش و خرید است.

اندازه بین المللی فهرستبرگه: Intetnational Catalogne card

اندازه فهرستبرگه طبق استاندارد بین المللی 3×5 اینچ یا 7/5×12/5 سانتی متر است.

دیباچه: Introduction

نوشته مقدماتی یك كتاب كه معمولاً پس از فهرست مندرجات می آید و گاهی نقش فصل اول كتاب را پیدا می كند و خیلی بیشتر از پیشگفتار درباره موضوع كتاب سخن می گوید. هدف دیباچه آنست كه ضمن بیان مطالبی ادراك محتوای كتاب را آسان سازد.

موسیقی ایرانی: Iranian music

مفاهیم رایج در موسیقی ایرانی عبارتند از : الف. پیش درآمد : قطعه ای ضربی که قبل از اجرای یک مجموعه موسیقی ایرانی می آید. قطعه ای است با ریتمی مشخص که پیش از دستگاه اجرا می شود و گوش شنونده را برای شنیدن دستگاه آماده می کند. ب. درآمد : درآمدن و ورود به دستگاه های موسیقی ایران. هر یک از دستگاه ها و اوازهای موسیقی ایران درآمد یا درآمدهایی مخصوص به همان دستگاه و آواز دارد. ج. رنگ : از فرم های موسیقی ایران، فرمی موزون (ریتمیک) و بدون کلام که به گونه رایج در قالب شش هشتم ارائه می شود. د. تصنیف یا ترانه : آن بخش از موسیقی که حاوی مفاهیمی آهنگین است و برای بیان احساس و تفکرات انسانی در قالبی مشخص و معین به کار می رود، یعنی مجموعه ای از شعر و موسیقی که می تواند اطلاعات شنیداری به ما بدهد. ریتم و کلام معین تصنیف ها مضامین مختلفی مانند تغزلی، سیاسی، اجتماعی و فکاهی دارد. ه. گوشه : بافتی موسیقیایی که به عنوان قالب و قرارداد برای تداعی بداهه نوازی یا بداهه سرایی به کار می رود. بنابراین نمی توان گوشه را صرفاً ملودی تلقی کرد، چون دارای نقش های زمینه سازی برای تاویل و تداعی بداهه نوازی یا بداهه سرایی و ساختن قطعات است. هر گوشه نام خاصی نیز دارد. و. ردیف : عبارت است از اسلوب ترتیب و هنجار ترکیب گوشه ها و نحوه تقدم و تاخر و روایت آنها یا مجموعه ای از ملودی ها و گوشه ها که به ترتیب خاصی توالی یافته اند.

كتابشناسی ملی ایران: Iranian National Bibliography

از سال 1349 تا 1350 کتابخانه ملی ایران اقدام به انتشار فهرست سالانه از کتابهای منتشر شده در همان سال نمود. این فهرست حاوی مشخصات تمام کتابهای منتشر شده در ایران است که نسخه ای از آن به کتابخانه ملی ایران می رسد. کتابها بر حسب موضوع تنظیم شده اند و فهرست کلی موضوع ها در ابتدای کتاب قرار دارد. در پایان هر مجلد فهرست الفبایی نام نویسندگان، عنوان کتابها و ناشران آمده است. در حال حاضر دهمین نگارش کتابشناسی ملی ایران به صورت لوح فشرده منتشر شده است. این لوح فشرده حاوی بانکهای اطلاعاتی کتابشناسی ملی ایران و مستند مشاهیر است که امکان جستجو از طریق سرشناسه، عنوان، موضوع و ... در دو محیط Windows و Dos فراهم آمده است. لوح فشرده کتابشناسی ملی ایران همه ساله و در سه سری منتشر می شود.

سیاهه برداری: Iventory

بازبینی مجموعه كتابهای یك كتابخانه بر اساس رف سیاهه به منظور تعیین كتابهایی كه در قفسه ها در جای ویژه خود وجود ندارد.