داده: Data

واژه ای کلی برای اطلاعات. داده ها متضمن عناصر اطلاعاتی به صورت حرف، عدد یا ترکیبی از هر دو هستند که می توانند به وسیله کامپیوتر پردازش یافته یا به وجود آیند. گاه داده ها فقط به شکل عدد ارائه می شوند ولی اطلاعات تا این حد محدود نیستند. تفاوت بین داده ها و اطلاعات این است که داده به خودی خود قابل استفاده نیست و پس از پردازش به صورت اطلاع (Information) در می آید.

دانشنامه: Cyclopaedia

اثری که حاوی اطلاعات به صورت مقاله درباره بخش خاصی از دانش بشری باشد و معمولاً بر حسب الفبا تنظیم می گردد.

دایره المعارف: Encyclopaedia

اثری که حاوی اطلاعات به صورت مقاله درباره تمام معارف بشری باشد. مطالب و موضوعها در دایره المعارف معمولاً بر حسب حروف الفبا تنظیم می شود.

دبیزه آرشیوی: َArchival document

دبیزه یا سندی که باید در شکل اصلی خود، یا تاآنجا که ممکن است نزدیک به شکل اصلی، بطور دایم نگهداری شود، به نحوی که بتوان همواره از فرم فیزیکی و محتوای آن استفاده کرد

دت: DAT : Digital Audio Tape

دستگاهی است كه صدای دیجیتال را روی نوار كاست ضبط یا از آن پخش می كند.

در دست اقدام: In Process

در فهرست نویسی و سایر امور کتابداری به موردی گفته می شود که کار شروع شده ولی تکمیل نشده. در چنین مواردی معمولاً برگه موقت در بایگانی ها گذاشته می شود و وقتی کار به انجام رسید آن برگه حذف یا تعویض می شود.

در دست سفارش: On Order

موقعی است که سفارش انجام شده ولی کتاب هنوز نرسیده است. در بخش تهیه و انتخاب معمولاً برگه دان مجزایی برای کتابهایی که سفارش شده ولی هنوز نرسیده است تهیه می شود و به آن برگه دان "در دست سفارش" نیز گفته می شود.

دروازه خشه: Noise Gate

دستنامه: Manual

کتاب فشرده ای که به اختصار نکات اصلی موضوعی را مورد بحث قرار دهد.

دستگاه آمپلی فایر: Amplifier

دامن افزا ؛ فزونساز ؛ تقویت کننده (مهندسی). وسیله ای که قابلیت افزایش مقدار یا سطح قدرت یک کمیت فیزیکی نظیر جریان برق یا نیروی مکانیکی هیدرولیکی که با زمان تغییر می کند، را دارد بدون آنکه شکل موجی این کمیت را تغییر دهد.

دستگاه اسلاید: Slide Projector

دستگاه نمایش تصاویر عكاسی شده پزتیو بر روی پرده می باشد. این دستگاه به عنوان یكی از تجهیزات عمومی بخشی از تله سینما در تلویزیون بكار برده می شود و از آن بیشتر برای پوشش دادن پس زمینه (Back ground) در پشت بازیگران استفاده می شود. این وسیله تركیبی از دستگاه اسلاید به همراه یك دوربین تصویر برداری مجهز به لامپ ویدیكون می باشد. دستگاه مورد نظر در ایران گاهی به نام L. D = Light Display نیز هنگام تولید برنامه های تلویزیونی بكار می رود.

دستگاه بازرسی فیلم:

کار بازرسی فیلم یا ویدئو به کمک ماشینهای مخصوص انجام می گیرد. یکی از این ماشینها، میز یک سویه دستی (Single-way hand – windidng table) است که مهمترین وسیله و ابزار بازرسی شرایط فیلم است. در دو طرف راست و چپ میز دو صفحه افقی تعبیه شده که می توان حلقه فیلمهای 300 یا 600 متری را روی آنها قرار داد و به طور دستی فیلم را از یک حلقه باز کرد و به دور حلقه دیگر بست و همزمان فیلم را بازرسی کرد، سطح آن را تمیز و حاشیه آن را آزمایش کرد. می توانیم فیلم را از بین مخمل صاف و نرمی که تا شده عبور داد.

دستگاه بازرسی ویدئو و ویدئوكاست:

دستگاههای بازرسی ویدئو و ویدئوکاست می تواند نوار را با گذراندن از بین ورقه های کاغذ پاک کننده مخصوص که به طور خودکار و به آرامی در حرکت است تمیز نماید و ذرات خاک و دوده و غیره را از آن بزداید. این کار موجب حفاظت بیشتر از هد ویدئو و همچنین از بین رفتن ریختگی موقت می گردد. این دستگاه دارای سیستم صیقل دهنده سطح نوار می باشد، که با پرداخت کامل سطح اکسید نوار، ذرات اکسید پراکنده آزاد موجود در سطح نوار را که یکی از بزرگ ترین عوامل تولید اثر ریختگی می باشد کاملاً بر طرف می نماید. این دستگاه بازرسی قادر است خرابیهای فیزیکی مختلف نوار از جمله اعوجاج لبه نوار، چروک خوردگی، تا خوردگی و غیره را در امتداد سه باند، تصویر، صدا و کنترل تشخیص دهد. این کار به کمک سیستم تشخیص دهنده نوری و الکترونیکی انجام می پذیرد.

دستگاه تبدیل صدای اپتیك: Sound-Convertor

این دستگاه كه از چندین قطعه تشكیل شده است، نوار صدای مغناطیسی را به نگاتیو اپتیك جهت انتقال بر روی حاشیه پزتیو، تبدیل می كند.

دستگاه تبدیل ویدیو به فیلم: Kinescope

این دستگاه جهت تبدیل نوارهای ویدیویی به نگاتیو 16 میلیمتری یا 35 میلیمتری به منظور حفظ و نگهداری در درازمدت، مورد استفاده قرار می گیرد.

دستگاه تكثیر: Duplicator

وسیله ای است برای تهیه نسخه های مكرر به كمك پلی كپی، فتوكپی و یا زیراكس.

دستگاه دیجیتال افكت تصویر: Digital Video Effect

این دستگاه مانند یك سوئیچر عمل می كند كه علاوه بر قابلیت سوئیچ كردن، قادر به ایجاد افكت بر روی برنامه در مرحله تدوین می باشد.

دستگاه ریوایندر: rewinder

نوار برگردان. اعضای روی دستگاه ضبط کننده نوار مغناطیسی که برای برگرداندن نوار با سرعت زیاد بکار می رود.

دستگاه ضبط صوت حلقه ای: ATR : Audio Tape Recorder

دستگاه ضبط صدا بصورت نوار Reel است كه دارای قابلیتهای مختلف از جمله اكو دادن، تند یا كندتر شدن نوار و برگردان خودكار می باشد.

دستگاه ضبط ویدیو: VR : Video Recorder

این دستگاه قادر به ضبط و پخش صدا و تصویر می باشد و بر حسب نوع محیطی كه صدا و تصویر بر روی آن ضبط می شود متفاوت است: 1. دستگاه ضبط مغناطیسی تصویر VTR : Video Tape Recorder نخستین دستگاه ساخته شده برای ضبط : مغناطیسی ویدیو و صدای استودیوهای تلویزیونی كه بوسیله كمپانی "امپكس" تولید شد و از آن پس به همین نام در سیستمهای تلویزیونی شناسایی شد، دستگاهی بود كه صدا و تصویر را به شكل مغناطیسی بر روی نوارهای شبیه به ضبط صوت، ثبت می كرد. با این دستگاه می توانستند برنامه تولید شده را بر روی نوار ضبط كرده و پس از دخل و تصرف در آن مبادرت به پخش آن از كانال فرستنده تلویزیونی كنند. امروزه با پیشرفت تكنولوژی، شكلی از این دستگاه برای كاربردهای خانگی به وسیله كمپانی های سازنده وسایل صوت و تصویر تولید می شود. در حال حاضر این دستگاه در سیستمهای تلویزیونی با VTR شناسایی می شود و در واقع ضبط و پخش تصویر را بصورت مغناطیسی انجام می دهد، همچنین برنامه هایی كه بر روی نوار ویدیو ضبط شده اند نیز در VTR برای پخش مجدد آماده می شوند.

دستگاه ظهور نگاتیو: Negative Processor

این دستگاه در لابراتوار فیلم جهت ظهور نگاتیوهای اكسپوز شده مورد استفاده قرار می گیرد. دستگاه مذكور از تانك های متعددی تشكیل شده كه درون هر تانك داروی خاصی با تركیبات ویژه ای قرار دارد و نگاتیوها پس از عبور از این داروها ظاهر می گردد.

دستگاه ظهور پزیتو: Positive Processor

این دستگاه به منظور ظهور كپی چاپ شده پزتیو در لابراتوار فیلم استفاده می شود.

دستگاه های موسیقی ایرانی:

دستگاه عبارت است از توالی نظام یافته قراردادی نغمه ها یا گوشه ها که در حوزه تونال آن دستگاه ترتیب یافته اند. موسیقی سنتی ایران را به هفت دستگاه شور، ماهور، همایون، چهارگاه، نوا و راست پنجگاه تقسیم کرده اند. دستگاههای اصلی و فرعی شامل 471 گوشه است که کل ردیف موسیقی کنونی ایرانی را تشکیل می دهند.

دستگاه ویدیو:

ابزاری برای ضبط مطالب دیداری (خصوصاً برنامه های تلویزیونی) به نوار مغناطیسی.

دستگاه پخش ویدیو: VP : Video Player

این دستگاه مانند دستگاه ویدیو ریكوردر (VR) می باشد، با این تفاوت كه فقط توانایی پخش (Play) را دارد، در حالی كه VR علاوه بر پلی كردن، قادر به ریكورد نیز می باشد. دستگاه مورد نظر بر حسب نوع محیط ضبط صدا و تصویر به دو دسته Video Tape Player و Video Cassette Player تقسیم می شود.

دستگاه چاپ پزیتو: Positive Printing Machine

این دستگاه در لابراتوار فیلم به منظور تهیه كپی پزتیو از روی نگاتیو (16 میلیمتری یا 35 میلیمتری) بكار می رود.

دستیابی: Access

در بازیابی اطلاعات : 1- شیوه و روش پیدا کردن یک سند. 2- اجازه و فرصت استفاده از یک سند. 3- شیوه استفاده از وسایل ذخیره اطلاعات مثل نمایه، کتابشناسی، فهرست و کامپیوتر.

دستیابی (آرشیو): Access (archives)

در دسترس عموم قرار دادن آرشیو دولتی. منظور اسناد و مدارکی است که طبق مقررات تا چندین سال بصورت محرمانه نگهداری می شود. برخی مجموعه های موروثی و هدایای خاص که به آرشیوها و کتابخانه های واسپاری تحویل می شود نیز ممکن است شامل این مقررات شود. چنین اسنادی را مادامی که موعد محرمانه بودن آنها سرنیامده اصطلاحا "بسته" و پس از آن "باز" می گویند.

دستیابی بسته: Closed access

شیوه ای منسوخ كه در آن خواننده امكان دسترسی به رفهای كتاب را ندارد. در چنین شیوه ای مراجعه كننده فقط به فهرست برگه ها دسترسی دارد و باید تدابیری برای این كه معلوم شود چه كتابی هست و چه كتابی به امانت رفته است وجود داشته باشد. در آرشیوهایی كه به علت محرمانه بودنشان از شیوه دسترسی بسته استفاده می شود پس از انقضای مهلت محرمانه، دسترسی باز اعمال می شود.

دستیار كتابدار: Library assistant

کتابداران نیمه حرفه ای که دوره های کوتاه مدت را گذرانیده اند یا کتابدارانی که در نتیجه سابقه کار در کتابخانه بدین درجه رسیده اند.

دفتر ثبت: Accession book

دفتری است برای ثبت انواع مواد دیداری و شنیداری که در دو نوع فارسی و لاتین طراحی می شود. با توجه به جدید بودن حضور این مواد در کتابخانه ها و مراکز مواد دیداری و شنیداری معمولاً دفاتر ثبت استاندارد در بازار وجود ندارد و با توجه به نیازهای مراکز دفاتر ثبت مجزا طراحی و چاپ می شود. اطلاعات ثبت مواد شامل شماره ثبت و تاریخ، عنوان، نام پدیدآورندگان، سازمان تولید کننده، تاریخ تولید و مشخصات ظاهری هر ماده می باشد.

دفتر ثبت: Accession book

دفتری است كه كتاب های خریداری شده یا اهدایی كتابخانه در آن ثبت می شود. به هر كتاب شماره ای اختصاص می یابد كه شماره ثبت نامیده می شود. دفتر ثبت تعداد كتاب های ثبت شده یا تعداد مجموعه كتابخانه را در هر زمان نشان می دهد.

دفتر ثبت اعضا: Reader's regester

دفتر ثبتی كه جزئیات مربوط به اعضای كتابخانه در آن ثبت شده باشد.

دو ماهنامه: Bimonthly

نشریه ای که هر دو ماه یکبار منتشر می شود.

دوام آرشیوی: Archival Permanance

میزانی که یک سند یا دبیزه ویژگیهای اساسی خود را حفظ می کند.

دوبلاژ (دوبله): Dub

این اصطلاح معمولاً به برگرداندن صدای فیلم از زبان اصلی به زبان دیگر اطلاق می شود. اما صدا گذاشتن روی فیلم (در مورد فیلم هایی که صدا توام با فیلمبرداری ضبط نمی شود) را نیز دوبله می گویند.

دوربین عكاسی: Photography Camera

اسبابی برای ثبت تصویر (Image) است. كه پرتوهای نور صادر شده از یك موضوع (Object)، پس از گذشتن از عدسی وارد آن می شوند و روی صفحه ای حساس به نام فیلم، تصویر موضوع را ایجاد می كنند. دوربین های عکاسی عموماً از قسمت های زیر تشکیل یافته اند : اتاق تاریک، عدسی، شاتر، دستگاه میزان کردن فاصله عدسی، دیافراگم، منظره یاب و گاه یک نورسنج.

دوربین ویدیویی: Video Camera

دوربینی كه تصاویر را روی نوار مغناطیسی ضبط می كند و این نوار برای نمایش تصاویر ضبط شده در دستگاه نوارخوان قرار داده می شود.

دوپلیكیت نگاتیو: Dupe Negative

كپیه نسخه منفی (نگاتیو) فیلم كه از روی یك نسخه مثبت كشیده می شود تا در صورت صدمه رسیدن به نسخه منفی اصلی، یك نسخه منفی دیگر در دست باشد.

دی وی دی: DVD : Digital Versatile Disk

وسیله ذخیره اطلاعات توسط اشعه لیزر و با ظرفیت گیگابایت می باشد.

دیباچه: Introduction

نوشته مقدماتی یك كتاب كه معمولاً پس از فهرست مندرجات می آید و گاهی نقش فصل اول كتاب را پیدا می كند و خیلی بیشتر از پیشگفتار درباره موضوع كتاب سخن می گوید. هدف دیباچه آنست كه ضمن بیان مطالبی ادراك محتوای كتاب را آسان سازد.

دیداری و شنیداری: Audio - visual

آنچه هم دیده و هم شنیده می شود. مثل نوارهای ویدئویی که هم گفتار دارد و هم تصویر.

دیسك: Disk

صفحه مغناطیسی برای ذخیره سازی كامپیوتری. به این ترتیب كه اطلاعات روی دیسك ضبط می شود و به هنگام نیاز می توان اطلاعات مزبور را توسط كامپیوتر بازخوانی كرد. دیسک ها بر چند نوع اند : دیسک نرم یا لرزان، دیسک سخت و دیسک فشرده.

دیسك فشرده با قابلیت بازنویسی: CD-RW

لوح فشرده ای (Compact Disc Rewritable) که برای چندین بار امکان ضبط بر روی آن فراهم است.

دیسك نرم: Floppy disk

یک صفحه متغییر که به طور گسترده به عنوان رسانه یا واسطه ذخیره سازی کمکی به کار می برد و از یک دیسک انعطاف پذیر حساس و مغناطیسی در داخل محفظه یا یک پاکت پلاستیکی تشکیل شده است. این دیسک ها وسیله ای مناسب برای انتقال فایلهای برنامه و متن از یک کامپیوتر به کامپیوتر دیگر است.

دیسك گردان: CD drive

وسیله ای که به کامپیوتر وصل است و دیسک های فشرده در آن قرار می گیرد تا قابل خواندن با کامپیوتر شود.

دیسكدان: Disk cabin*

جنس دیسكدان از چوب یا مواد پلاستیكی (پلوپلیترین) و ضد الكتریسیته ساكن است.