مارك: MARC (Machine Readable Catalog Project)

نظامی كه نخستین بار در آمریكا توسط كتابخانه كنگره بوجود آمد تا سازماندهی و اشاعه اطلاعات كتابشناختی ماشینی برای ثبت در كتاب شناسی های ملی یا محلی را بقصد دكومانتاسیون، میسر سازد و اطلاعات موضوعی آن شامل شماره های دیویی، رده بندی کتابخانه کنگره و سرعنوانهای موضوعی کنگره است.

ماشین شماره زن: Numbering machine

دستگاه كوچكی است كه بر حسب شماره دلخواه تنظیم می شود و شماره ها را مسلسل وار می زند و بیشتر برای شماره مسلسل دفتر ثبت به كار می رود.

ماهنامه: Monthly (Noun)

نشریه ای ادواری که ماهی یکبار منتشر شود، با امکان عدم انتشار در ماههای معینی از سال. ماهانه (صفت)

متخصص: Specialist

كسی كه در حرفه یا رشته خاصی از علوم صاحب نظر بوده و در آن از تبحر و اطلاع كافی برخوردار باشد.

مترجم: Translator

کسی که از یک زبان به زبان دیگری ترجمه کند و یا از صورت قدیمی تر یک زبان به شکل جدیدتر برگرداند.

متن: Text

قسمت اصلی یك اثر كه از حواشی، زیرنویس و مقدمه و ملحقات متمایز باشد.

مجله: Magazine

نشریه ای با عنوان مشخص که به صورت شماره ها یا جزوه های پیاپی با فاصله زمانی منظم برای مدت نامحدود منتشر می شود و حاوی مقالاتی درباره موضوعهای مختلف از نویسندگان مختلف است. مجله ممکن است برای عامه مردم تهیه شود و یا اختصاص به موضوع خاص یا گروه معینی داشته باشد.

مجله داخلی: House Journal

مجله ای که سازمان تجارتی یا صنعتی برای توزیع داخلی بین کارمندان یا مشتری های خارج از سازمان منتشر می کند.

مجموعه: Collection

چند اثر مجزا با بخشهایی از چند اثر كه با هم در یك جا گردآوری و منتشر شده باشد ولی حالت یك رساله یا یك تك نگاری درباره یك موضوع واحد را نداشته باشد.

مجموعه (رسانه ها): Kit

اثری كه از چند نوع رسانه تشكیل شده باشد به طوری كه نتوان یكی را رسانه اصلی و عمده فرض كرد. مثل كتابی كه با نوار صدا، نوار تصویر، اسلاید و میكروفیشهای مختلف همراه است. این مجموعه ها معمولاً برای مقاصد آموزشی به كار می روند بدان «مجموعه های چند رسانه ای» هم می گویند.

مجموعه امانتی: Loan collection

مجموعه ای از كتابها، تصاویر و نقاشیها كه می توان از آنها در منزل استفاده كرد. بر خلاف مجموعه ای كه استفاده از آنها فقط در كتابخانه میسر است.

مجموعه سازی: Collection development

برنامه ریزی شیوه گردآوری مواد به نحوی كه نه فقط احتیاجات فوری را بر طرف كند بلكه مجموعه ای منسجم و معتبر به وجود آورد كه بتواند نیازهای سالهای آتی را بر مبنای اهداف و خدمات پیش بینی شده برآورد نماید.

مجموعه سخن: Speech collection*

شامل انواع سخنرانیهای مختلف ایراد شده از تریبونهای عمومی، كلیه برنامه های تولیدی رادیو كه لازم است حفظ شوند. كلیه اشكال مختلف قرائت قرآن، مواد مذهبی شامل اذان، نوحه و مولودی.

مجموعه متون: Texts' collection*

متون رادیویی از دیگر مجموعه های موجود در آرشیو رادیو می باشد ؛ كلام كلیه برنامه های رادیویی اعم از زنده یا تولیدی توسط نویسندگان رادیو به نگارش در می آید و پس از آنكه توسط سردبیر و ویرایشگر آن برنامه به ترتیب كنترل محتوایی ویرایش شد، توسط گویندگان اجرا و ضبط می گردد و برای پخش از آنتن آماده می شود و پس از پخش جهت بایگانی به آرشیو متون تحویل داده می شود.

مجموعه مرجع: Reference collection

مجموعه ای از كتاب و دیگر مواد كتابخانه ای كه برای كسب اطلاع و تسهیل در مراجعه كنار هم نگهداری می شود. به طور كلی این گونه مواد به امانت داده نمی شوند.

مجموعه ها (سری های ناپیوسته): Series

برنامه هایی است كه در عین استقلال، از نظر هدف، موضوع و فرم با یكدیگر اشتراك دارند.

مخزن: Stack

مجموعه قفسه های كتاب (فلزی یا غیر فلزی) دارای چند رف كه مستقل از دیوار ساختمان است و در اطاق یا بخشی از كتابخانه چیده شده و مجموعه اصلی كتابخانه را به طور فشرده دربر می گیرد.

مخزن باز: Open stack*

كتابخانه ای كه خواننده بتواند مستقیماً به كتابهای آن دسترسی داشته و كتابهای موجود در قفسه ها را بررسی نماید.

مخزن بسته: Closed Stack

كتابخانه ای كه مجموعه آن به روی عموم باز نباشد یا فقط به روی گروه معدودی باز باشد و دسترسی به كتابها فقط از طریق برگه دان و كتابدار میسر باشد.

مدت امانت: Loan Period

مدت زمانی كه یك كتاب [یا سایر منابع] برای خواندن می تواند بیرون از كتابخانه بماند.

مدرك دست اول: Primary document

مدرك اصلی و دست اول نه مدركی كه از روی كتابشناسی ها، چكیده ها یا سایر ابزار دكومانتاسیون گرفته شده است.

مدرك دست دوم: Secondary document

مدركی كه شامل اطلاعات یا داده هایی در مورد مدارك دست اول باشد. مثل كتابشناسی ها.

مدرك مبدا: Source document

سند و مدركی كه اطلاعات از روی آن استخراج شده است. معمولاً با «مدرك دسته اول» یكی است.

مدرك محرمانه: Secret document

مدركی كه مطالعه و استفاده از آن ممنوع باشد.

مدم: Modem

علامت اختصاری Modulator Demodulator دستگاهی كه پالس های رقمی یك كامپیوتر را به علایم قیاسی انتقال تلفن و علایم قیاسی تلفن را به پالس های رقمی قابل درك توسط كامپیوتر تبدیل می كند. این دستگاه قابلیت های مخابراتی میان تجهیزات كامپیوتری و وسایل تلفنی عمومی را فراهم می آورد. در كامپیوترهای شخصی، افراد اغلب از مودم برای تبدیل برنامه ها و داده ها از یك كامپیوتر به كامپیوتر دیگر و دسترسی مستقیم به سرویسهای اطلاعاتی استفاده می كنند.

مرجع یابی: Reference retrieval system

پیدا كردن كلیه منابع ارجاعی مربوط به یك مدرك به منظور پاسخگویی به یك سوال تحقیقاتی. برگه دان ها و نمایه ها در این نظام مورد استفاده قرار می گیرند. مرجع یابی یكی از جنبه های بازیابی اطلاعات است.

مرمت: Repairing

برگرداندن محتوای صوتی یا تصویری مواد آرشیوی به وضعیت اولیه را مرمت و بازسازی گویند.

مرمت: Repairing

بازسازی فیزیکی و رفع عیب از سند از طریق ترمیم قسمتهای صدمه دیده و تغییر یافته، برگرداندن شرایط اولیه به سند یا رفع اثر آتی که سند در هنگام مرمت دیده است.

مرمت: Repairing

تعمیر و مرمت یك صحافی زوار دررفته و تعمیر جلد و محكم كردن دو طرف جلد به عطف.

مشخصات انتشار: Imprint

این مشخصات عبارتست از محل نشر، تاریخ انتشار، نام ناشر یا چاپخانه (یا هر دو) كه معمولاً در پایین صفحه عنوان چاپ می شود. این اصطلاح در اصل تنها شامل نام، نشانی و علامت تجاری چاپ كننده اثر بوده است و بعدها نام ناشر و تاریخ انتشار را نیز دربرگرفته است. امروزه نام چاپ كننده (با نشانی یا بی نشانی او) بیشتر به طرزی نا آشكار در پشت صفحه عنوان یا در انتهای كتاب می آید.

مشخصات ظاهری: Collation

آن بخشی از فهرستبرگه كه اثری را به عنوان یك شیء مادی توصیف می كند و شماره جلدها، شماره صفحه، قطع، و جز آن و نوع و چگونگی تصویرها، عكسها، نقشه ها، پیكره و فروست آن را تعیین می نماید.

مصور: ill. (illus.)

illus مخفف Illustration است. در فهرستنویسی لاتین برای کتابهایی که به نوعی دارای تصویر هستند به صورت مخفف (illus) در قسمت مشخصات ظاهری قید می شود ولی در فارسی به صورت کامل کلمه «مصور» برای کتابهای تصویردار به کار می رود. به استثنای کتابخانه ملی سایر کتابخانه ها می توانند از این کلمه به جای هر گونه تصویر اعم از عکس، چهره، نقاشی، نمودار و تصویرهای گرافیکی استفاده نمایند.

مقاله: Article

نوشته ای كه در روزنامه یا پیایندهای دیگر نوشته می شود و به خودی خود كامل است.

مقاله نامه: Periodical Index

صورتی از مقاله ها که بر حسب سرشناسه (پدیدآور یا عنوان) به صورتی مستقل یا در آخر کتابها به صورت منابع و مآخذ چاپ می شود.

منابع دست اول: Primary Sources

دستنوشته، سوابق و مدارك اصلی كه برای نوشتن كتابی مورد استفاده نویسنده قرار گرفته باشد.

منابع دست دوم: Secondary Sources

كتابها یا آثار دیگری كه برای تدوین آنها از منابع دست اول استفاده شده است.

منابع دیداری - شنیداری: Audio Visual material

موادی كه به جهت استفاده از اشكال دیداری - شنیداری برای انتقال معنا، به طور كامل وابسته به چاپ نیست. بیشتر منابع دیداری - شنیداری، نه همه آنها، برای استفاده به نوعی به تجهیزات نمایش نیاز دارند.

منابع مرجع: Reference material

كتاب یا دیگر مواد كتابخانه ای كه تنها برای یافتن اطلاعات معین و محدودی تهیه و تنظیم شده است نه برای خواندن تمام كتاب، مثل واژه نامه ها و دایره المعارفها.

منبع اطلاعاتی: Information source

هر نوع سند یا مدرك (مكتوب یا غیرمكتوب) كه شامل نوعی اطلاع باشد.

مندرجات: Contents note

یادداشتی در یك فهرستبرگه یا كتابشناسی كه مندرجات یك اثر را ذكر می كند. معمولاً وقتی مندرجات یك اثر در فهرستبرگه ذكر می شود كه یا اثر از منتخب آثار یك نویسنده تشكیل شده باشد، یا اثر درباره موضوع های متفاوت باشد، یا اثر چند جلدی باشد و هر جلد دارای عنوان خاصی باشد. معمولاً فهرست مندرجات را عیناً به ترتیبی كه در كتاب آمده است روی برگه ذكر می كنند. مثلاً مندرجات : بخش ا .- بخش 2 یا مندرجات : ج.1 .-ج.2 و غیره.

مهر كتابخانه: Library seal*

مهر مالكیت، مهر برچسب و نظایر آن كه به كتاب و سایر مواد و وسایل زده می شود تا مالكیت كتابخانه را نسبت به آن مواد و اشیا نشان دهد. مهر تاریخ : مهر روزانه مورد استفاده میز امانت است و تاریخ برگشت كتاب ها را روی برگه موعد برگش و روی برگه های امانت منعكس می كند. كتابدار تاریخ روز و ماه و سال را با این مهر به سادگی و به راحتی تنظیم می كند. مهرهای دیگر كتابخانه عبارتند از : مهر تمدید Renew Seal، مهر تاخیر Date Lated Seal، مهر ابطال Canceled Seal، مهر تاریخ Date Seal، مهر مالكیت Possession Seal.

مواد دیداری و شنیداری: Audio-Visual materials

وسایل کمکی برای آموزش از راه گوش و چشم مانند صفحه گرامافون، اسلاید، فیلم سینمایی و غیره که غالباً برای استفاده از آنها اسباب و لوازم خاصی مورد نیاز است.

مواد شنیداری: Sound recordings

نوار، صفحه یا وسیله دیگری که ارتعاشات صدا به وسیله ماشین یا وسایل الکتریکی روی آن ضبط شده باشد به نحوی که مجدداً قابل شنیدن باشد.

مواد غیر كتابی: Non_book materials

به موادی از كتابخانه گفته می شود كه در توصیفی كه برای كتاب، پیایند و جزوه شده است نگنجد و همچنین استفاده از آنها نیازمند وسایل بخصوصی باشد. برای مثال : مواد دیداری و شنیدای، موادی كه در بایگانی آویخته نگهداری می شود. میكروفرمها، نرم افزارهای كامپیوتری و نظایر آن.

مواد كتابخانه ای: Library materials

مواد كتابخانه اصطلاحی است برای كتابها، پیایندها، نقشه ها، میكروفیلمها، میكروفیش ها و مواد دیداری شنیداری و غیره یعنی آنچه در مجموعه یك كتابخانه وجود دارد.

موجودی: Holding

كتابها، پیایندها و موادی كه در مالكیت یك كتابخانه است. به طور اخص مجلدات و پیایندهای یك كتابخانه.

موسیقی: Music

موسیقی واژه ای است برگرفته از (Mousika) یونانی و مشتق از كلمه (Muse) نام یكی از نه الهه حافظ شعر و هنرهای یونان باستان است (حاشیه دكتر معین برهانی) بعضی از ماخذ موسیقی را لفظی سریانی ثبت كرده اند (رساله مصطلحات/ فهرست/ 229).

موسیقی: Music

موزیك، موسیقی، هنر و علم بیان اصوات. «موسیقی مشتق از كلمه یونانی Muse [نام یكی از نه تن الهه كه طبق عقاید یونانیان قدیم حافظ شعر و هنرهای زیبا بوده اند و ایضاً به معنی قدرت (یا فن) هنری آنان.] به مفهوم بشری، می توان آن را «هنر اصوات» گفت. منصوری، پرویز - چگونه از موسیقی لذت ببریم.

موسیقی ایرانی: Iranian music

مفاهیم رایج در موسیقی ایرانی عبارتند از : الف. پیش درآمد : قطعه ای ضربی که قبل از اجرای یک مجموعه موسیقی ایرانی می آید. قطعه ای است با ریتمی مشخص که پیش از دستگاه اجرا می شود و گوش شنونده را برای شنیدن دستگاه آماده می کند. ب. درآمد : درآمدن و ورود به دستگاه های موسیقی ایران. هر یک از دستگاه ها و اوازهای موسیقی ایران درآمد یا درآمدهایی مخصوص به همان دستگاه و آواز دارد. ج. رنگ : از فرم های موسیقی ایران، فرمی موزون (ریتمیک) و بدون کلام که به گونه رایج در قالب شش هشتم ارائه می شود. د. تصنیف یا ترانه : آن بخش از موسیقی که حاوی مفاهیمی آهنگین است و برای بیان احساس و تفکرات انسانی در قالبی مشخص و معین به کار می رود، یعنی مجموعه ای از شعر و موسیقی که می تواند اطلاعات شنیداری به ما بدهد. ریتم و کلام معین تصنیف ها مضامین مختلفی مانند تغزلی، سیاسی، اجتماعی و فکاهی دارد. ه. گوشه : بافتی موسیقیایی که به عنوان قالب و قرارداد برای تداعی بداهه نوازی یا بداهه سرایی به کار می رود. بنابراین نمی توان گوشه را صرفاً ملودی تلقی کرد، چون دارای نقش های زمینه سازی برای تاویل و تداعی بداهه نوازی یا بداهه سرایی و ساختن قطعات است. هر گوشه نام خاصی نیز دارد. و. ردیف : عبارت است از اسلوب ترتیب و هنجار ترکیب گوشه ها و نحوه تقدم و تاخر و روایت آنها یا مجموعه ای از ملودی ها و گوشه ها که به ترتیب خاصی توالی یافته اند.

موسیقی بین الملل: International music*

شامل انواع موسیقی ملل مختلف مانند کلاسیک، جاز، شانسون، فولکور و ... که لازم به توضیح است منابع موسیقی بین الملل بعد از انقلاب اسلامی فقط بصورت بی کلام پخش می گردند.

موسیقی متن: Mood music

شکلی از موسیقی است که برای ایجاد حالت های درخواستی دلخواه، بالابردن تاثیر صحنه مورد نظر یا برانگیختن احساس در بیننده بر روی فیلم یا داستان تلویزیونی بكار برده می شود.

موضوع اصلی: Main Subject

یك كتاب درباره چندین موضوع باشد یا فهرستنویس یا كسی كه آن را رده بندی می كند، نیاز داشته باشد از موضوعهای فرعی تر به موضوع مهمتر ارجاع بدهد. موضوعی كه در ارجحیت است و موضوعات دیگر به آن ارجاع شده است، موضوع اصلی نام دارد.

مولتی مدیا (چند رسانه یی): Multimedia

اطلاعات حاصل از تركیب انواع مواد، مانند تصاویر متحرك، منابع دیداری، تصاویر ثابت، تصاویر گرافیكی، نقاشی متحرك، متن و غیره.

موویلا (میز مونتاژ): Moviola

میز مخصوص تدوین فیلم كه متصدی برش و یا تدوین فیلم پشت آن می نشیند، فیلم بر صفحه ی كوچكی (حدود یك تلویزیون كوچك) ظاهر می شود و تصویر را می شود نگهداشت به عقب و یا جلو برد و حركت آنرا سریع كرد و هر جا لازم بود روی نوار فیلم را علامت گذاشت و همانجا یا بعداً برید. نوار صدا هم جداگانه روی همین میز حركت می كند و می توان مقارن با تصویر و یا جدا از آن تدوین شود.

میز اطلاعات: Information desk

میزی در كتابخانه یا ساختمان دیگری با یك یا چند نفر كارمند كه وظیفه شان دادن اطلاعات است. این اطلاعات می تواند بسیار ساده باشد مثل راهنمایی به قسمتهای مختلف ساختمان یا كامل و پیچیده باشد كه معمولاً باید سریع از درون مجموعه كتابهای مرجع و منابع دیگر به دست آید و در اختیار متقاضی قرار گیرد.

میز بازپس گیری: Discharging counter

محوطه كارمندی كه برای باطل كردن مدارك امانت كتاب می باشد.

میز مطالعه انفرادی: Carreb

میزی كه برای یك خواننده تنهاست و جلو و اطراف آن بسته است. هر چند كه كتابهای مورد مطالعه شخصی كه از آن استفاده می كند الزاماً برای او تنها نیست و می تواند در اختیار دیگران نیز قرار گیرد.

میكرو فیلم: Micro Film

عكسبرداری ذره بینی مثبت یا منفی روی فیلم این اصطلاح معمولاً به یك ورق فیلم یا یك نوار طویل یا یك حلقه فیلم شانزده میلیمتری یا 35 میلیمتری یا حتی 70 میلیمتری كه روی آن یك سلسله عكسهای ذره بینی باشد اطلاق می گردد. طول میكروفیلم ممكن است بین 100 تا 2 هزار پا باشد. علاوه بر فیلم بصورت حلقه ای، فیلم را در قطعات معمولاً 16 یا 35 میلیمتری كه طول آن بین یك تا سه اینچ است نیز نگه می دارند و به آن «تك فیلم» (Unit System) می گویند. نوع دیگر سیستم ماتریس (Matrix System) است كه تصاویر ریز شده به صورت دو بعدی روی یك ورقه فیلم به قطع 6×6 یا 8×8 اینچ قرار گرفته. و برای خواندن و استفاده کردن از میکروفیلم دستگاههای مخصوص لازم است که جدیدترین آنها به دستگاه چاپ و تکثیر نیز مجهز است.

میكروفرم: Microform

ریز شده مواد چاپی یا گرافیكی بنحوی كه با چشم و بدون وسایلی كه آن را بزرگ كند قابل استفاده نباشد میكروفرم دارای انواع زیر است : برگه های روزنه دار، میكروفیلم، میكروفیش و میكرواپك.

میكروفیش: Microfiche

یك برگه مسطح فیلم كه استاندارد آن 148×105 میلی متر (6×4 اینچ) و 125×75 میلی متر (5×3 اینچ) است. در بالای میكروفیش شناسه یا عنوان به نحوی كه قابل خواندن با چشم باشد ثبت شده است ولی متن مدرك میكروفیش شده فقط با میكروفیش خوان (Microfiche Reader) قابل خواندن است. میكروفیش ها ممكن است مثبت (Positive) یا منفی (Negave) باشند. میكروفیش هایی را كه به حالت عمودی ذخیره می كنند معمولا درون درون پاکت می گذارند تا آسیب نبیند. در صورتی كه این پاكت ها شفاف باشد، برای استفاده لازم نیست هر بار میكروفیش از روكش جدا شود.

میكسر: Mixer

دستگاهی که چندین سیگنال ورودی را با هم ترکیب یا جمع کرده و به صورت یک یا چند خروجی تحویل می دهد. ضمن اینکه به وسیله مدارهای الکترونیکی گوناگون امکان انجام انواع کنترل های کیفی و کمی بر روی سیگنال های ورودی یا خروجی وجود دارد.

میله روزنامه: Newspaper rod

وسیله ای میله مانند از چوب یا جنس دیگر كه اوراق روزنامه را برای آسان ساختن كار خوانندگان بدان می آویزند.

مینی دیسك: MD : Mini Disc

نوعی لوح فشرده ویژه برای ذخیره سازی صدای دیجیتال که از فشرده سازی اطلاعات برای کاهش حجم اطلاعات استفاده می کند.